بخش ششم اوقات فراغت – کشاورزی

7 . کشاورزی و درخت‌کاری و پرورش گل و گیاه

در باره نقش سالم‌سازی و پاکیزگی هوا به وسیلۀ درختان و گیاهان، دیگر جای هیچ شکی نیست و اسلام نیز به کشاورزی و کاشت درختان و حفظ آنها توجه و تأکید ویژه‌ای دارد. اما در کنار این آثار حیاتی، برای این نوع فعالیت‌ها که در حجم کوچک و بزرگ اجراشدنی است، کارکرد تفریح و سرگرمی، آرامش و نشاط نیز در نظر گرفته شده است. مانند کسانی که در بیرون از غوغای شهر، باغ دارند یا در باغچه کوچک حیاط خانه شخصی خود مشغول پرورش درختان و گل‌های مختلف هستند و نیز کسانی که در آپارتمان، درختان بسیار کوچک و گل‌ها و گیاهان آپارتمانی را نگهداری می‌کنند.
در موضوع «طبیعت‌گردی» احادیثی درباره خود طبیعت و برخی مظاهر آن آورده شد و اینک در باره درختان و گیاهان روایاتی چند از احادیث گسترده‌ای که در این موضوع نقل شده است آورده می‌شود:
پیامبر اسلام (ص) نگاه به سبزه و آب روان و روی زیبا را مایۀ روشنی می‌داند (41). ایشان گل محمّدی به امام علی (ع) هدیه می‌داد (42) و نسبت به بوی خوش گل و عطر انها اظهار علاقه می‌کرد (43).
کاشت درخت مفید و مناسب محیط، از باقیات صالحات شمرده می‌شود. امام صادق (ع) فرموده است از مواردی که انسان پس از مرگش از خیر آن بهره‌مند است، نهالی است که کاشته است (44) و نیز ایشان بریدن درخت خرما را که مناسب محیط حجاز بوده است، ناروا و مکروه دانسته است (45).
یکی از قوانین اسلامی که تشویقی برای کشاورزی و درختکاری است، احیای زمین‌های اموات و مالکیت آنهاست؛ یعنی اگر کسی زمین‌های خشک و بی‌حاصلی را که ملک کسی نیست، آبیاری و با کشاورزی یا درختکاری، حاصلخیز کند، مالک آن می‌شود.

۸. فعالیت‌های دیگر
تا این جا در باره برخی از الگو‌های تفریح سالم از نگاه اسلام سخن گفتیم اما انواع تفریح با توجه به فناوری روز و پیشرفت رو به رشد امکانات زندگی، محدود به موارد پیش‌گفته نیست و برای صرف اوقات فراغت با هدف تفریح و کسب لذّت، برنامه‌های متنوع و سالم و منطقی فراوانی وجود دارد که در همه این موارد، اصول و پایه‌های زندگی مؤمنانه نیز لحاظ‌شدنی است (46).

در این جا به برخی از آنها اشاره می‌شود: هنر و ادبیات (هنرآموزی)؛ خدمات اجتماعی و فعالیت‌های خیریه و انسان‌دوستانه؛ مطالعه غیر موظّف؛ آموزش‌های مهارتی (فنّی و حرفه‌ای)؛ حضور در هیئت‌های مذهبی و برگزاری آیین‌ها؛ شرکت در انجمن‌های علمی؛ تشکیل سازمان‌های مردم نهاد و فعالیت غیر انتفاعی در آنها.

منابع
1. سورۀ انشراح، آیات 7 و 8.
2. صحیفۀ سجادیه، دعای 21.
3. در حدیثی از امام باقر(ع)، نماز شب یکی از سرگرمی‌های مؤمن شمرده شده است: الخصال، ص 161.
4. سورۀ غاشیه، آیات 17 ـ 21.
5. اِعلام الوری باَعلام الهدی، طبرسی، ج 1، ص 247.
6. تحف العقول، ص 320.
7. الجامع الصغیر، سیوطی، ج 2، ص 668.
8. الخصال، ص 92 و 237.
9. تحف العقول، ص 409؛ عیون اَخبار الرضا(ع)، ج 2، ص 40.
10. مبانی حفظ محیط زیست در اسلام، صادق اصغری لفمجانی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1378، وزیری، 209 ص.
11. سورۀ بقره، آیۀ 247: وَ زادَهُ بَسطَةً فِی العِلمِ وَ الجِسمِ
12. سورۀ بقره، آیۀ 251: وَ قَتَلَ داودُ جالوتَ و آتاهَ اللهُ المُلکَ وَ الحِکمَةَ و عَلَّمَهُ مِمّا یَشاءُ”.
13. دانش‌نامۀ احادیث پزشکی» که با تلاش محمّد محمّدی ری‌شهری و دیگران، از سوی مؤسسه دارالحدیث (قم)، در قطع‌های مختلف و با ترجمه فارسی منتشر شده است.
14. تحف العقول، ص 300 و 304؛ الاِرشاد، شیخ مفید، ج 1، ص 298.
15. عُدّة الداعی، ص 111.
16. «ورزش در اسلام» به قلم حسین صبوری
17. سورۀ انفال، آیۀ 60 و سورۀ نحل، آیۀ 8.
18. الکافی، ج 5، ص 50.
19. الکافی، ج 5، ص 3.
20. قُرب الاِسناد، حمیری، ص 87.
21. المحاسن، ص 122.
22. النوادر، راوندی، ص 49؛ الجعفریات، ابن اشعث، ص 98.
23. الکافی، ج 5، ص 50.
24. دلائل الاِمامة، طبری، چاپ بعثت، ص 233.
25. فرهنگ‌های موضوعی قرآن، ذیل موضوعات «سیر» و «سفر»
26. مفاتیح الجنان، شیخ عباس قمی؛ مفاتیح الحیاة، عبدالله جوادی آملی و دیگران؛ میزان الحکمه، محمّد محمّدی ری‌شهری و دیگران (این کتاب در ویراست جدید با نام «دانش‌نامۀ قران و حدیث» منتشر شده است.
27. الکافی، ج 6، ص 326، ح 7.
28. مَن لایَحضُرُه الفَقیه، شیخ صدوق، ج 4، ص 361.
29. سورۀ بقره، آیۀ 27؛ سورۀ رعد، آیۀ 25؛ سورۀ محمّد، آیۀ 22 و 23.
30. الکافی، ج 2، ص 150 ـ 157، باب صلة الرحم، 33 روایت.
31. همان
32. الخصال، ص 156.
33. سورۀ بقره، آیات 187 و 226.
34. الکافی، ج 5، ص 50.
35. رضایت زناشویی: بررسی عوامل موفقیت زندگی زناشویی از دیدگاه اسلام)، عباس پسندیده، تهران: سازمان بهزیستی، چاپ اول، 1390.
36. مکارم الاَخلاق، ص 130.
37. الکافی، ج 6، ص 552، تحف العقول، ص 115.
38. کتاب من لایحضره الفقیه، ج 2، ص 287.
39. الجعفریات، ص 13.
40. النوادر، راوندی، ص 41.
41. تحف العقول، ص 409.
42. عیون اَخبار الرضا(ع)، ج 2، ص 40.
43. الخصال، ص 165.
44. الاَمالی، شیخ صدوق، ص 169.
45. دوماه‌نامه موضوعی «حدیث زندگی» که از سوی مؤسسه دارالحدیث منتشر می‌گریدد. بویژه پیش‌شماره 2 (شادی) و شماره‌های: 4 (فراغت)؛ 36 (انسان و طبیعت)؛ 41 (شادکامی)
46. ماه‌نامه موضوعی «مه‌یار» که از سوی دفتر تبلیغات حوزۀ علمیه قم منتشر می‌شود. بویژه شماره‌های 7 (گردشگری) و 17 (تفریح سالم)

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.